Atlas; hipnoz geleneği, psikoterapi ekolleri ve nörobilim yazınında aynı iç deneyimi farklı adlarla anlatan kavramları tek haritada toplar. Her birim; ait olduğu soy, Katmanlı Benlik Modeli'ndeki katmanı (K1–K7) ve mevcut kanıt düzeyi ile birlikte sunulur. Aşağıdaki harita aranabilir ve süzülebilir. Her kart tam tanımı, ilişki köprülerini ve kaynakçasını taşır; ölçüm araçları (23 birimde) ve tanı eşlemeleri (2 birimde) yalnız kaynak metinde karşılığı bulunan yerlerde görünür — boş alan doldurulmaz. 9 birimde metinler ayrıca beş anlatım kaydında okunabilir — Basit · Gündelik · Klinik · Akademik · Gelenek Dili; seçici kart sayısını değil, metnin dilini değiştirir.
Gelenek Dili kaydı kadim geleneklerin kendi kavram dillerini aktarır; bilimsel bir iddia sunmaz ve K etiketi taşır. Buradaki “gelenek”, kaynağın kendisi değil, onun etrafında oluşan kavram ve yorum birikimidir; her birim kendi malzemesinin geldiği geleneği cümle içinde belirtir. Bazı birimlerde, bu kaydın altında, İslam irfan geleneğinin kendi kavram diliyle yazılmış ek bir bölüm bulunur; okur isterse açar.
Kanıt düzeyi etiketlerinde güncel kılavuzlar ve sistematik derlemeler esas alınır; A–D ölçütlerinin tam tanımı için: Yöntem.
Bu atlas bilgilendirme amaçlıdır; hiçbir bölümü klinik kullanım önerisi niteliği taşımaz.
Aynı kavramın farklı anlatım kayıtları. Kart sayısı değişmez; metnin dili değişir. Şu an 9'u birimde tanımlı.
Varlık boyutları
Bir birim birden çok boyut taşıyabilir; sayılar bu yüzden toplanmaz.
Nörobilim silueti
Adreslenebilen birim sayısı 2; kalanı dağıtık.
Aynı 74 birim, kart yığını olarak değil harita olarak. Yatay konum uydurulmuş değil: birimin ampirik demirlenmesini gösterir — kanıt düzeyi ve standart bir ölçüm aracının bulunup bulunmadığı. Solda gelenek ve kuram, sağda ölçülebilir yapılar.
Yatay bantlar Katmanlı Benlik Modeli’dir (K1–K7). Bunlar bir eksen değil, atlasın kendi gruplamasıdır; bir birimin katmanı onun kimliğidir, derecesi değil.
Nokta büyüklüğü kanıt düzeyini izler; derecelendirilmemiş birimler en küçük çizilir. Elmas glif kadim gelenek birimlerini gösterir — onlar farklı bir kayıttır, aynı eksende ölçülmezler.
Soy yalnız renkle verilmez: her noktanın adı okunduğunda soyu da söylenir, kart üzerinde ise yazıyla durur.
Bir noktaya gelin ya da sekmeyle dolaşın; seçtiğiniz anlatım kaydından bir önizleme burada belirir.
74 birimin tümü gösteriliyor
TR: Duygu · EN: Emotion
Belirli bir uyarana/nesneye yönelik; hızlı başlayan; fizyolojik, davranışsal ve öznel bileşenli kısa tepki. Temel duygular görüşü (Ekman, 1992) ↔ yapılandırılmış duygu kuramı (Barrett, 2017)…
TR: Duygulanım · EN: Affect
(i) Psikiyatride: muayene sırasında gözlenen anlık duygusal dışavurum (uygun, künt, kısıtlı, labil...). (ii) Duygu biliminde şemsiye terim; çekirdek duygulanım = değerlik × uyarılmışlık (Russell…
TR: His / hissetme · EN: Feeling
Duygusal sürecin öznel-bilinçli deneyim bileşeni (Damasio, 1999: duygu bedensel süreç, his onun bilinçli temsili). Ayırt edici fark: duygu süreçtir, his onun içeriden görünümüdür.
TR: Duygudurum · EN: Mood
Nesnesiz, yaygın, saatler–haftalar süren zemin duygusal ton (ötimik, depresif, yükselmiş, irritabl...). Duygudan ayırt edici fark: yaygındır, tetikleyici nesnesi belirsizdir. 'Ruh hâli' halk…
TR: Durum · EN: State
Geçici, bağlama duyarlı psikolojik koşul. Özellikten ayırt edici fark: geçicidir, bağlam değişince değişir. 'Hipnotik durum' (değişmiş bilinç) tartışması bu terimin ayrı bir bağlamıdır (durumcu ↔…
TR: Özellik · EN: Trait
Zaman ve durumlar arası tutarlı davranış/deneyim eğilimi. Durumdan ayırt edici fark: aynı ölçeğin iki formu bile ayrılır (STAI-Durum/Sürekli).
TR: Mizaç · EN: Temperament
Mizaç (huy), erken yaşta görünen ve biyolojik-genetik dayanağı güçlü olan tepki ve öz-düzenleme (kendi tepkisini ayarlama) eğilimleridir. Mizaç başlığı altında duygusal tepkinin şiddeti, hareketlilik…
TR: Karakter · EN: Character
Değerler, hedefler ve öz-düzenlemeyle şekillenen, öğrenmeye ve terapiye görece açık katman; erişkinlikte gelişir. Kişilikten ayırt edici fark: karakter kişiliğin bir bileşenidir.
TR: Kişilik · EN: Personality
Mizaç + karakter + uyum örüntülerinin; düşünce, duygu ve davranışta görece kalıcı bütünü. Stabil ama değişebilir (özellik değişim çalışmaları). Kimlikten ayırt edici fark: kişilik 'nasıl' olduğun…
TR: Kimlik · EN: Identity
'Ben kimim?' sorusuna verilen, zaman içinde süreklilik ve aynılık hissi taşıyan yanıt. Erikson'da psikososyal gelişim görevi; Marcia'da kimlik statüleri; DSM-5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı, 5. Baskı — Amerikan Psikiyatri Birliği sınıflandırması (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders).) AMPD (Alternatif Kişilik Bozuklukları Modeli — DSM-5 Bölüm III'te yer alan boyutsal model (Alternative Model for Personality Disorders).) Ölçüt A'nın ilk öğesi; Kernberg'de…
TR: Benlik · EN: Self
James (1890) klasik ayrımı: Bilen Ben (I) × Bilinen Ben (Me). Alt kavramlar: benlik kavramı, benlik şemaları (Markus, 1977), olası benlikler (Markus & Nurius, 1986), benlik saygısı…
TR: Kendilik · EN: Self (psikanalitik çeviri)
Türkçe psikanaliz literatüründe Kohut'un self'i ve Jung'un Self'i 'kendilik' olarak çevrilir: kendilik psikolojisi, kendiliknesnesi (selfobject). IFS (İçsel Aile Sistemleri — Richard Schwartz'ın modeli (Internal Family Systems).)'in Self'i ise Türkçe IFS (İçsel Aile Sistemleri — Richard Schwartz'ın modeli (Internal Family Systems).) topluluğunda çoğunlukla…
TR: Olası benlikler · EN: Possible selves
Benliğin alt kavramlarından: olası benlikler (Markus & Nurius, 1986). Zaman çizgisi çalışmalarında 'geleceğin başarılı benliğiyle özdeşim provası' tekniğinin akademik zeminidir (K5).
TR: İçsel çalışan model · EN: Internal working model
Bowlby (1969): bakım verenle yinelenen erken etkileşimlerden damıtılan zihinsel temsil — “ben sevilmeye değer miyim, öteki ulaşılabilir mi” sorularının yerleşik yanıtı. Sonraki ilişkilerin beklenti…
TR: Altbenlik (İd) – Ben – Üstben · EN: Id – Ego – Superego
Psikanaliz, zihinsel yaşamın büyük bölümünün bilinçdışı (kişinin doğrudan fark etmediği alan) işlediğini öne sürer. Freud 1923'te bu işleyişi üç soyut işlevle haritalar. Altbenlik (İd), isteklerin ve…
TR: Kompleks · EN: Complex
Duygu yüklü bir çekirdek etrafında örgütlenmiş, kısmen özerk anı-imge-eğilim kümesi; 'kompleksler kişiliğin parçacıkları gibi davranır'. Otonomi vurgusu: kompleks kişiyi 'ele geçirebilir'…
TR: Arketip · EN: Archetype
Kolektif bilinçdışının evrensel örüntü kalıpları: Gölge, Persona, Anima/Animus, Yaşlı Bilge, Çocuk... Kişisel değil tür düzeyinde şablondur; kişisel kompleksin çekirdeğinde bir arketip yatabilir.
TR: Persona · EN: Persona
Sosyal maske; Gölge'nin (benliğin dışlanan, bastırılan yönleri) karşı kutbu. Voice Dialogue'un birincil / dışlanan benlikleriyle en yakın akrabalık taşır.
TR: Gölge · EN: Shadow
Benliğin dışlanan, bastırılan yönleri; sosyal maske olan Persona'nın karşı kutbu. Gölge entegrasyonu ≈ dışlanan benlik çalışması; projeksiyonun geri alınması.
TR: İç nesne / İçeatım · EN: Internal object / Introject
Erken ilişkilerin içselleştirilmiş temsilcileri. Fairbairn'in endopsişik yapısı (libidinal ben–heyecanlandıran nesne; antilibidinal ben–reddeden nesne; merkezî ben–ideal nesne) parts-work'ün en erken…
TR: Gerçek / Sahte Kendilik · EN: True / False Self
Spontan-canlı çekirdek (gerçek kendilik) ↔ çevreye uyum için kurulmuş koruyucu yüzey (sahte kendilik). Sahte kendilik patoloji değil koruma stratejisidir — IFS (İçsel Aile Sistemleri — Richard Schwartz'ın modeli (Internal Family Systems).)'in 'koruyucu parça' mantığıyla güçlü…
TR: Kendilik / Kendiliknesnesi · EN: Self / Selfobject
Bütünlüklü kendilik deneyimi ve onu düzenleyen ilişkisel işlevler (kendiliknesnesi); parçalanma (fragmentation) kohezyon kaybıdır. Terapide empatik iç-gözlem ve kendiliknesnesi aktarımları; çokluğu…
TR: Kimlik dağınıklığı · EN: Identity diffusion
İyi ve kötü kendilik/nesne temsillerinin bütünleşememesi; borderline kişilik örgütlenmesinin çekirdek işareti. Aktarım Odaklı Psikoterapi (TFP (Aktarım Odaklı Psikoterapi — Kernberg hattı (Transference-Focused Psychotherapy).)) bütünleştirmeyi hedefler (Clarkin ve ark., 2007 RCT (randomize kontrollü çalışma — İngilizce Randomized Controlled Trial; klinik kanıt hiyerarşisinin temel tasarımı.)).
TR: Ego durumu · EN: Ego state
Ego durumu (benlik hâli), bir kişinin içinde tutarlı biçimde bir arada duran yanlardan biridir. Her yanın kendine özgü tonu, tepki eşiği ve sınırları (yanlar arasındaki iç çizgiler) vardır. Gündelik…
TR: Ebeveyn – Yetişkin – Çocuk · EN: Parent – Adult – Child
Gözlemlenebilir üç ego durumu sınıfı; yapısal model (içerik) + işlevsel model (Koruyucu/Eleştirel Ebeveyn, Doğal/Uyarlanmış Çocuk); egogram (Dusay, 1972); ikinci düzey yapısal analiz. Freud'un…
TR: Alt-kişilik · EN: Subpersonality
Yarı-özerk küçük kişilik örgütlenmeleri; 'ben' (I) merkezinden tanınır ve koordine edilir; dezidentifikasyon egzersizleri. Aşkın boyut ('Yüksek Benlik') modele içkindir; psikosentez bu yönüyle kadim…
TR: Sesler / Birincil ve Dışlanan benlikler · EN: Voices / Primary & Disowned selves
Benliklerle doğrudan, sandalye/pozisyon değiştirerek diyalog; hedef, kutuplar arasında duran 'Farkında Ego' sürecidir. Tanı-dışı, deneyimsel; koçluk ve kişisel gelişim alanına da yayılmıştır.
TR: Rol · EN: Role
Benliğin ilişkisel sahnedeki birimleri; rol repertuvarı, rol değişimi, yardımcı ego. Eylem yöntemleri ve grup sahnesi; 'rol' sosyolojik rol kuramıyla da köprülüdür.
TR: Üstteki köpek / Alttaki köpek · EN: Topdog / Underdog
Kutuplaşmış iç seslerin (baskıcı ↔ boyun eğen kutup) boş sandalye diyaloğu. Deneyimsel sandalye tekniklerinin atasıdır; Şema Terapi'nin mod diyaloğu buradan devşirilmiştir.
TR: Farkında Ego · EN: Aware Ego
Voice Dialogue'da hedef: kutuplar arasında duran 'Farkında Ego' süreci. Katmanlı Benlik Modeli'nde K7 bütünleştirici merkez kavramlarındandır (Öz, Sağlıklı Yetişkin, Farkında Ego, gözlemleyen benlik…
TR: Şema modu · EN: Schema mode
O an baskın olan şema + baş etme tepkisi kümesi. Dört aile: Çocuk modları (İncinmiş, Kızgın, Dürtüsel, Mutlu), İşlevsiz Baş Etme (Uyumlu Teslimci, Kopuk Korungan, Aşırı Telafi), İçselleştirilmiş…
TR: Parça (IFS) · EN: Part (IFS)
Üç işlevsel sınıf: Sürgünler (yük taşıyan incinmiş parçalar), Yöneticiler (önleyici koruyucular), İtfaiyeciler (tepkisel koruyucular). Süreç dili: harmanlanma/ayrışma (blending/unblending), tanıklık…
TR: Öz · EN: Self (IFS)
Öz (Self): 8C — sükûnet, merak, şefkat, netlik, cesaret, güven, yaratıcılık, bağlantılılık. IFS (İçsel Aile Sistemleri — Richard Schwartz'ın modeli (Internal Family Systems).)'te parçaların lideri olan şefkatli merkez (Türkçe IFS (İçsel Aile Sistemleri — Richard Schwartz'ın modeli (Internal Family Systems).) topluluğunda 'Öz'). Öz bir cevher değil bir…
TR: Sağlıklı Yetişkin · EN: Healthy Adult mode
Şema Terapi'nin dört mod ailesinden bütünleştirici olanı; terapötik hedef 'Sağlıklı Yetişkin'i büyütme'dir. Katmanlı Benlik Modeli'nde K7 bütünleştirici merkez kavramlarındandır.
TR: Ben-konumu · EN: I-position
Benlik, iç ve dışsallaştırılmış 'konumlar' (ben-anne-olarak, ben-hekim-olarak, içimdeki-eleştirmen...) arasında diyalog yürüten çoksesli bir alandır; toplum, zihnin içine taşınmıştır. Güçlü akademik…
TR: Kendilik durumu · EN: Self-state
Sağlık = 'boşluklarda durabilmek' (standing in the spaces): birden çok kendilik durumu arasında geçişkenlik; dissosiyasyon herkes için olağan bir zihin özelliğidir, travmada katılaşır. Normal çokluk…
TR: Görünüşte Normal Parça (GNP) / Duygusal Parça (DP) · EN: ANP / EP (Apparently Normal / Emotional Part)
Dissosiyasyon (çözülme), normalde birlikte çalışan zihin işlevlerinin birbirinden kopmasıdır. Anı, duygu, kimlik duygusu ve beden algısı bu işlevler arasında sayılır. Yapısal dissosiyasyon kuramı bu…
TR: Alternatif kimlik durumu · EN: Alter / Alternate identity
Kimlikte belirgin süreksizlik + tekrarlayan amnezi; ev sahibi (host), geçiş (switching), eş-bilinçlilik dereceleri. ICD-11 (Hastalıkların Uluslararası Sınıflandırması, 11. Revizyon — Dünya Sağlık Örgütü sınıflandırması (International Classification of Diseases).) yeniliği — 6B65 Kısmi DID (Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu — İngilizce Dissociative Identity Disorder.): bir baskın kimlik + müdahaleci diğer kimlik…
TR: Gizli gözlemci · EN: Hidden observer
Hipnotik analjezide bile deneyimi kaydetmeyi sürdüren 'izleyici' işlev; bilişsel kontrol sistemlerinin bölünebilirliğinin deneysel gösterimi. Kuramsal mirasçıları: dissosiye kontrol (Bowers, 1992)…
TR: Ses duyma · EN: Voice hearing
Sesleri salt hastalık belirtisi değil, çoğu kez travmayla bağlantılı anlamlı deneyimler olarak ele alan yaklaşım; 'Seslerle Konuşma' tekniği Voice Dialogue'dan uyarlanmıştır. Psikoz–dissosiyasyon…
TR: Parça (parça terapisi) · EN: Part (parts therapy)
Hipnozda parçaların tek tek çağrılıp, terapistin arabuluculuğunda müzakere ettirildiği yapılandırılmış protokolün birimi (çağır → adlandır → amacını öğren → müzakere → uzlaşı → entegrasyon). Hipnoz…
TR: İdeomotor sinyalleşme · EN: Ideomotor signaling
İdeomotor sinyalleşme (fikrin küçük kas hareketine dönüşmesi), hipnoz uygulamasında sözsüz bir görüşme kanalı olarak kullanılır. Uygulamada bir parmak 'evet', başka bir parmak 'hayır' için ayrılır…
TR: Parça (NLP) · EN: Part (NLP)
Davranışın olumlu niyet taşıyan alt-programı. Teknikler: altı adımlı yeniden çerçeveleme, parça bütünleştirme (visual squash), uyumsuzluk (incongruence) sinyalleri, algısal konumlar. Pragmatik ve…
TR: Çekirdek Dönüşüm / çekirdek durumlar · EN: Core Transformation / core states
Parçanın niyet zincirini 'çekirdek durumlara' (varlık, iç huzur, sevgi...) kadar izleyen meditatif protokol. Yapılandırılmış, öğretilebilir; araştırması sınırlı.
TR: Zihin Toplumu ajanı / modül · EN: Agent (Society of Mind) / Module
Zihin = tek başına akılsız basit ajanların örgütlü toplumu (Minsky); 'parça' metaforuna hesaplamalı zemin. Fodor'un modülerliği: kapsüllenmiş, hızlı, alana özgü işlem birimleri — dikkat: modüller…
TR: Sol yarıküre yorumlayıcısı · EN: Left-hemisphere interpreter
Davranışa sonradan tutarlı gerekçe üreten anlatıcı sistem. Anlatısal kimliğin (K5) nöral adayı; 'neden yaptım?' sorusunun konfabülasyon riski.
TR: Küresel çalışma alanı / Çoklu taslaklar — anlatısal benlik · EN: Global workspace / Multiple drafts — narrative self
Bilinç = yayın alanı (Baars, küresel çalışma alanı); benlik = 'anlatısal ağırlık merkezi' (Dennett, çoklu taslaklar). Öz/merkez tartışmalarına felsefi-bilişsel çerçeve.
TR: Öngörüsel benlik · EN: Predictive self
Benlik, beynin kendi bedeni ve failliği hakkındaki en iyi tahminidir (Friston serbest enerji; Seth, 2021; Gallagher, 2000: minimal ↔ anlatısal benlik). Hipnozdaki faillik (agency) değişimlerini…
TR: Varsayılan Mod Ağı (DMN) · EN: Default Mode Network
Kendine-referanslı işleme ağı; hipnozda DMN (Varsayılan Mod Ağı — Raichle (Default Mode Network); dinlenme hâlinde etkinleşen, anlatı-benlikle ilişkilendirilen ağ.)–yürütücü ağ bağlantısallık değişimleri. K7 'gözlemleyen merkez' tartışmasının nöral zemini.
TR: Nefs mertebeleri · EN: Stations of the nafs
Nefs mertebeleri, tasavvuf psikolojisinin nefsin (insanın kendine dönük iç yönü) değişen niteliklerini adlandırdığı başlıklardır. Sıralama buyurgan nefsle (emmâre) başlar; burada istek ve haz öne…
TR: Kalp – Ruh – Nefs – Akıl · EN: Qalb – Ruh – Nafs – Aql
Gazâlî'nin İhyâ'sında kalp, ruh, akıl ve nefs terimleri tek bir iç merkezin dört yüzü olarak çözümlenir. Bu okumada kalp bilme ve hissetme yüzünü, akıl ise kavrayış yüzünü adlandırır. Ruh canlılık…
TR: Letâif · EN: Lataif (subtle centers)
Nakşibendî gelenekteki letâif (kalp, ruh, sır, hafî, ahfâ), Gazâlî'nin çözümlediği iç anatomiyi inceltir.
TR: Fıtrat · EN: Fitra (primordial nature)
Fıtrat (doğuştan gelen asıl yöneliş), kadim geleneğin insan tabiatını anlatmak için kullandığı bir kavramdır. Kelime Kur'an'da Rûm sûresinin 30. âyetinde geçer. Klasik âlimlerin kavrama verdiği anlam…
TR: Anattā ve beş küme (skandha) · EN: Anatta & five aggregates (skandhas)
Anattā (öz-süzlük): kalıcı, değişmez bir benlik cevherinin bulunmadığı öğretisi. Beş küme (skandha): deneyimin bileşenleri — biçim, duyum, algı, zihinsel oluşumlar, bilinç; benliğin…
TR: Pancha kosha (beş kılıf) · EN: Pancha kosha (five sheaths)
Beş kılıf: beden, enerji, zihin, ayırt edici akıl, saadet. ≈ katmanlı benlik modelleri (bu atlasın K1–K7 mimarisiyle yapısal benzerlik).
TR: Üç guna · EN: Three gunas
Üç guna: sattva (denge), rajas (hareket), tamas (atalet). ≈ mizaç boyutlarının enerji-düzenleme dili; vritti ≈ zihinsel durum dalgalanmaları.
TR: Ruh parçası yitimi ve geri getirilmesi · EN: Soul loss / soul retrieval
Ruh parçası yitimi ve geri getirilmesi (soul loss / soul retrieval). ≈ dissosiyasyon–sürgün–yeniden bütünleşme sürecinin ritüel dili (antropolojik düzlemde; Holmes'un kitabındaki şamanik imgelerin…
TR: Platon'un üçlü ruhu · EN: Tripartite soul
Platon'un üçlü ruhu: akıl, yürek (thumos), iştah. ≈ yürütücü işlev – duygulanım – dürtü üçlüsünün ilk modeli; Freud'un yapısal modeliyle tarihsel akrabalık.
TR: Dört hılt kuramı · EN: Four humors
Sanguine, choleric, melancholic, phlegmatic — demevî, safravî, sevdavî, balgamî. İbn Sînâ el-Kânûn'da mizacı fizyolojik denge kuramı olarak sistemleştirdi. Eysenck, dört tipi dışadönüklük ×…
TR: Thomas & Chess bebek mizaç profilleri · EN: Easy / difficult / slow-to-warm-up temperament
9 boyut; kolay / zor / yavaş ısınan bebek profilleri; 'uyum iyiliği' (goodness of fit). Boyutlar: etkinlik düzeyi, ritmiklik, yaklaşma-kaçınma, uyum, eşik, tepki şiddeti, duygudurum niteliği, dikkat…
TR: Davranışsal ketlenme · EN: Behavioral inhibition
Davranışsal ketlenme (behavioral inhibition): ketlenmiş / ketlenmemiş mizaç. Boylamsal izlemde sosyal anksiyete yatkınlığıyla bağlantısı gösterildi.
TR: Reaktivite + çabalı kontrol · EN: Reactivity & effortful control
Reaktivite + çabalı kontrol (effortful control): tepkisellik ve öz-düzenleme. Çağdaş gelişimsel mizaç biliminin standart çerçevesi.
TR: Cloninger TCI mizaç-karakter modeli · EN: Temperament and Character Inventory (TCI)
4 mizaç: yenilik arayışı, zarardan kaçınma, ödül bağımlılığı, sebat + 3 karakter: öz-yönelim, işbirlikçilik, kendini-aşma. Mizaç–karakter ayrımını klinik ölçüme taşıyan model; nörotransmiter…
TR: Afektif mizaçlar · EN: Affective temperaments
5 afektif mizaç: hipertimik, distimik, siklotimik, irritabl, anksiyöz. Duygudurum bozukluklarının subklinik zemini olarak mizaç; bipolar spektrum araştırmalarının temel aracı.
TR: Big Five / HEXACO · EN: Big Five / HEXACO
Beş faktör (deneyime açıklık, sorumluluk, dışadönüklük, uyumluluk, nevrotiklik) + HEXACO (Dürüstlük-Alçakgönüllülük, Duygusallık, Dışadönüklük, Uyumluluk, Öz-Denetim, Deneyime Açıklık — Ashton & Lee'nin altı boyutlu kişilik modeli; harfler boyutların İngilizce baş harfleridir.)'da dürüstlük-tevazu. Sözlüksel gelenekten doğan, en sağlam replikasyona sahip özellik modeli.
TR: Eysenck PEN ve Gray RST · EN: Eysenck PEN; Gray RST (BIS/BAS)
Biyolojik kişilik kuramlarının iki ana hattı: Eysenck'in psikotisizm–dışadönüklük–nevrotiklik (PEN (Psikotisizm–Dışadönüklük–Nevrotisizm — Eysenck'in üç boyutlu modeli (Psychoticism–Extraversion–Neuroticism).)) modeli ile Gray'in pekiştirme duyarlılığı kuramı (RST (Pekiştirme Duyarlılığı Kuramı — Gray & McNaughton (Reinforcement Sensitivity Theory).)) — davranışsal ketleme (BIS (Davranışsal Ketleme Sistemi — Gray (Behavioural Inhibition System).)) ve davranışsal…
TR: DSM-5 AMPD ve ICD-11 kişilik bozukluğu modeli · EN: DSM-5 AMPD; ICD-11 personality disorder model
Kişilik patolojisinde tipten boyuta tarihsel dönüşün resmîleşmesi. AMPD (Alternatif Kişilik Bozuklukları Modeli — DSM-5 Bölüm III'te yer alan boyutsal model (Alternative Model for Personality Disorders).): Ölçüt A (kendilik ve kişilerarası işlevsellik) ile Ölçüt B (beş patolojik özellik alanı); ICD-11 (Hastalıkların Uluslararası Sınıflandırması, 11. Revizyon — Dünya Sağlık Örgütü sınıflandırması (International Classification of Diseases).): şiddet derecesi, beş özellik…
TR: Enneagram · EN: Enneagram
9 tip, kanatlar, gelişim-stres okları. Kadim kökenli tipoloji; psikometrik destek sınırlı; popülerliği klinik köprü değeri taşır. Kanıt Panosu çıkarımı: içgörü ve dil aracı olarak kullan; tanısal…
TR: Dokuz Tip Mizaç Modeli (DTMM) · EN: Nine Types Temperament Model
Enneagram'ın Türk psikiyatri ekibince mizaç kuramı olarak yeniden işlenmesi; DTMÖ (Dokuz Tip Mizaç Ölçeği) ölçeği (9 mizaç tipi: DTM1–DTM9). Ölçek geçerlik-güvenirliği yayımlandı (2014); TCI (Mizaç ve Karakter Envanteri — Cloninger (Temperament and Character Inventory).), TEMPS-A (Memphis, Pisa, Paris ve San Diego Mizaç Değerlendirme Ölçeği — Öz Bildirim — Akiskal (Temperament Evaluation of Memphis, Pisa, Paris and San Diego — Autoquestionnaire).) ve Beş Faktör ile…
TR: Benlik-yönü / bağlamsal kimlik · EN: Self-aspect / contextual identity
Benlik tek parça değil, bağlam-başına örgütlenen yönlerin (eş, ebeveyn, yönetici, evlat) repertuvarıdır; Linville'de bu yönlerin sayısı ve ayrışıklığı (benlik karmaşıklığı) duygusal iniş-çıkışları…
TR: Afektif set noktası · EN: Affective set point / hedonic baseline
Duygudurumun, olayların ardından geri döndüğü kişiye özgü taban çizgisi; güçlü kalıtımsal bileşen taşır, ama Lucas'ın boylamsal verileri işsizlik gibi yaşantılarla kalıcı kayabildiğini gösterdi.
TR: Akış (flow) · EN: Flow / optimal experience
Beceri ile zorluğun dengelendiği yerde beliren, benlik-bilincinin geri çekildiği tam katılım durumu; dengesizlik kaygıya ya da sıkıntıya savurur. Yerkes-Dodson yayı aynı ailedendir.
TR: Uyanık / aktif trans · EN: Alert (waking) hypnosis
Trans, dikkatin daralıp tek bir deneyime tam emilimle (kendini kaptırma) odaklandığı doğal bir zihin hâlidir. Yaygın kanının aksine trans yalnız gevşemeyle ve içe dönerek kurulmaz. Hareket…
TR: Çakra (cakra) — sükşma beden merkezleri · EN: Cakra (subtle-body centres)
Tantrik gelenekte cakra (“çark”), sükşma (ince) beden tasavvurunda merkezî kanal üzerinde sıralanan bir odak noktasıdır; lotus yaprağı, harf ve tohum-heceyle tasvir edilir. Aktarılan şey geleneğin…
Atlas büyüyen bir çalışmadır; eksik ve tartışmalı bölgeler açıkça işaretlenir. Kaynak künyelerinin DOI (Digital Object Identifier — Yayının kalıcı dijital tanımlayıcısı.)/PMID (PubMed Identifier — PubMed veri tabanındaki yayın numarası.) doğrulaması veri bankaları üzerinden aşamalı olarak yürütülür; doğrulanamayan kaynağa bağlantı verilmez.